(هەڵوەستەو رامان)
شینگێڕی یان شیوەن، یەكێكە لە بابەتەكانی شیعر, بەو پێیەی ئەگەر شیعر بە دەرهاویشتەی سۆز و خەیاڵ دابنرێ‌, ئەوا یەكێك لە حاڵەتە هەرە پڕ سۆزەكان ئەو مەسەلە كۆنەی ئەرستۆیە كە خۆی لە تراژیدیاو كۆمیدیا دەبینێتەوە, ئەوەی كە دوێنێ‌ لە تراژیدیادا جەختی لەسەر كراوەتەوە بریتی بووە لەو رووداوانەی كە بەهایەكی كارەساتبارییان هەیە و خوێنەر یان وەرگر دەخەنە باری پەیدابوونی هەستی ترس و بەزەیی, كە (ئەرەستۆ) ناوی دەنێ‌ كاسارسیس یان پاكبوونەوە. ئەم پاكبوونەوەیەش بۆ وەرگری ئاسایی كاریگەرییەكەی تەنیا لەناو خودو دەروونی خۆیەتی, بەڵام بۆ شاعیرێك یان بۆ ئەو كەسەی بیەوێت ئەو ترس و بەزەییە بخاتەوە باری نووسین، ئەوا حالەتی بەزەییەكەو دڵ پێ‌ سووتانەكە خۆی لە شیوەن و شینگێریدا دەبینێتەوە.
ئەگەر ئێمە بگەڕێینەوە بۆ بەر لە ئەرستۆش كە ئەم تیۆرەی داناوە, پێش سازاندنی تیۆرەكانیش ئەم حالەتە بوونی هەبووە, بەڵام سرووشتی تیۆر وایە كە تیۆر دانەر لە ئەنجامی هەبوونی شتێكەوە و لەسەر بنەمای دیاردەكانەوە تیۆر دەسازێنێ‌, بۆیە سرووشتی بووە هەست و سۆزی مرۆڤەكان بەر لەم تیۆرانەش بوونەتە كەرەستەی شیوەن و مرۆڤەكان بە شێوازی جیا جیاوە هەستی خۆیان بەرامبەر مردنی كەسەكان دەربڕیوە.

شیوەن بۆ مردن یان بۆ دووری و دابڕان:
كە لێكۆڵینەوە لە دەقە شینگێرییەكان كراوە وا وەسفیان كردووە كە راستگۆترینی مەبەستەكانی شیعرییە لە رووی هەست و و سۆزو خەیاڵەوەو وێنەكانی وێنەی واقیعی پڕ لە خەیاڵن، بە واتای ئەوەی لە راستیدا واقیعێك هەبووە بۆ ئەوەی شاعیر كاری لەسەر بكات، بەڵام بابەتەكە وا هەڵدەگرێ‌، كە ئاوێـتە بێت لەگەڵ خەیاڵێكی شیاو. لەبەرئەوە وێناكردنی واقیعی دووری یان مردن سەردەكێشێ‌ بۆ سازاندنی دەقێكی وا، كە بە تەواوی رۆبچێتە نێو ئەو دەردە دووری و دەردە مردنە, جا لەو روانگەوە رەنگە لای هەندێك كەس وا بێت كە تەنیا شیوەن بۆ كەسانی مردوو دەگوترێت, كە لە راستیدا ئەم بۆچوونە هەڵەیە بە بەڵگەی ئەوەی كە:
-چەقی خاڵی ئیش كردنی شاعیر لەسەر بابەتی شیوەن بریتییە لە بەرجەستەبوونی چەمكی دووری, ئەم چەمكەش بە زۆر رووەوە خۆی نیشان دەدات, واتە تا دووری نەبێت كارلێككردنەكەی نێوان دوو كەسەكە یان پەیوەندییەكە دروست نابێت, بە جۆرێك مەرج نییە ئەم دوورییە تەنیا مردن دروستی بكات, بەڵكو زۆر جاران مردن لەناو دوورییەكەدا بە مانا تەقلیدییەكەی بوونی نییە. وەك ئەوەی مرۆڤێك ئەوەندە هۆگری نیشتمانەكەی بێت, یان هۆگری درەختێك یان گوندەكەی, یان كانییەك یان گیانلەبەرێك, یان كەسێك بێت و نەتوانێ‌ بیبینێ‌, یان لێی نزیك بێتەوە, ئەمە وا دەكات هەست و سۆزی بجوڵێنێ‌ و بكەوێتەوە هەڵڕشتنی داخ و كەسەر بۆ بەرامبەرەكەی، لە پێناو ئەوەی كە لێی دوورە و خەفەتی بۆ دەخوا، كە هیوای نەماوە جارێكی تر پەیوەندی نزیكی دروست بكاتەوە.
ئەم هەست و سۆزەش بۆ هەڵرشتنی ناخی، لە ئەنجامی رسكانی خەمەوە سەرچاوە دەگرێت, واتە دەبێ‌ خەم هێندە خەست بێتەوە بەشی ئەوە بكات، كە شاعیر دەقی پێ‌ بنووسێت و ببێـە هەوێنی نووسینەكەو، وا بكات جامی خەم برژێت بۆ درووست بوونی شیوەنێك.
-لەلایەكی تر جاری وا هەیە مردن و حالەتی لەدەست دانی گیان(رۆح)، دەبێـە هۆی كەڵەكەبوونی خەم, بەو مانایەی مردن جۆرێكە لە جیابوونەوەو دابڕان, یان دوورییەكی هەتا هەتایی, ئەگەر نموونەی قابیل و هابیل سەرنج بدەین, ئەوا بۆمان دەردەكەوێت كە قابیل هابیلی كوشتووە چەند رۆژێك تەرمەكەی لەسەر شانی خۆی داناوەو نەیزانیوە چی لێ‌ بكات, واتە ونبوونی رۆح و نائامادەبوونی، وا دەكات پەیوەندییەكە بپچڕێت, مرۆڤ داخ بۆ نەمانی ئەو پەیوەندییە دەخوات, رەنگە قابیل چەندین گوتنی گوتبێت لە تاو نەمانی هابیل و، ئەم گوتنانەیش لە ئەنجامی بوونی هەست و سۆزەوە بووە كە هەستی بە ژانی ئەو نەمانە كردووە و دواجار پێیدا هەڵگوتوە, كەواتە لە سەرەتای دروستبوونی مرۆڤایەتییەوە لەگەل یەكەم مردنەوە شیوەن هەبووە ئەگەرچی خودی دەقەكانیش بۆ نەوەی ئێستا نەمابن, گرنگ ئەوە بووە هەستێك لە ناخی مرۆڤەكان هەبووە بۆ تەعبیر كردن لە دەردی دووری و لە چەمكی مردنی خۆشەویستانی.
-باسكردنی ئەو دوورییەو تەعبیركردن لێی لەو روانگەوە لە شیوەن نزیك دەكەوێتەوە, كە بە داخ و خەفەتەوە باس بكرێت, نەك وەسفی جوانی كانی و گوندو نیشتمان و چەمك و كەسە دوورەكان بكات، كە دوور بێت لە خەفەت و هەستی خەمگینی, بۆیەشیعری شینگێڕی بە جوانترین هەست و سۆز دانراوە, چونكە راستگۆیانە مرۆڤ بێ‌ زیادەو خەیاڵێكی هووشەكارییانە تەعبیر لە ناخی خۆی دەكات.
لە كوردیدا لاواندنەوەو شینگێڕی و شیوەن و ماتەمنامەی بۆ بەكارهاتووە, ئەگەرچی لە رەخنەی ئەدەبی عەرەبیدا كراوەتە چەند جۆرێك و هەریەكەیان تایبەتمەندی خۆی هەیە وەك (النعی، الندب، التابین، العزا‌و) و هەندێكیان تەنیا سیانیان بەكار هێناوە ئەوانیش (الندب, التأبین,العزا‌و) كە بە وردی دەستنیشانی هەریەكێكیانیان كردووە بەوەی كە (كە لەناو دەقەكەدا گریان و خەم و نیگەرانی زاڵ بوو ئەوا پێی دەڵێن الندب، و ئەگەر دەقەكە بووە تۆماری خەسڵەت و ئاكاری جوانی مردووەكە ئەوا التابین-ی پێدەڵێن و ئەگەر باس لە حەقیقەتی مردن و بیرخستنەوەی مردن كرا بە هۆی مردنی كەسەكەوە ئەم جۆرە پێی دەگوترێت العزا‌و و دەكرێ‌ هەر سێ‌ جۆرەكەش پێكەوە لە قەسیدەیەكدا بێن.) 1
ئەگەر بە تێڕوانینە ئایینییەكە سەیر بكەین، ئەوا لە راستیدا مرۆڤ هەر لە كۆنەوە نەیتوانیوە وەلامی پرسیارەكانی مردن بداتەوەو هەمیشە ویستوویەتی لەبەری رابكا, بۆیە هەر زوو قورئانی پیرۆزیش ئاماژەی بەوە دا مرۆڤەكان لە هەر كوێیەك خۆیان حەشار بدەن مردن هەر دەیانگاتێ‌2, لەبەر ئەوە دابڕان لە خۆشەویستان و دابڕانێكی تا هەتایش مرۆڤەكانی لەبەردەم مردنی كەس و كارو خزم و خۆشەویستاندا تووشی جۆرێك لە نائارامی كردووە و ئەم نائارامی و خەم خواردنە وای لێكردووە بە رێگایەك لە رێگاكان دەروونی خۆی بەتاڵ بكاتەوە, بۆیە هەر ئاینێك یان هەر سیستەمێك، كەم تا زۆر كاریگەری بەسەر بیركردنەوەی مرۆڤەكان دەبێت, لەو روانگەوە بەر لە هاتنی ئیسلام لاواندنەوە زۆر جۆری هەبوو، لەوانە پێداهەڵگوتن بوو یان لەخۆدان و پرچ رنینەوە و روومەت رنینەوە بوو، بەتایبەتی بۆ ئافرەتان, چونكە ئافرەتان زیاتر لە پیاوان مردن كاریان تێدەكات و هەست و سۆزەكە لای ئەوان بەرزترە, بەڵام كە ئیسلام هات سنووری بۆ ئەم جۆرە هەلسوكەوت و بیركردنەوەیە دانا، بەوەی كە دەبێ‌ پەند لە مردن وەربگیرێت و نابێ‌ رەفتارێك بكرێ‌ پێچەوانەی فەرمانەكانی خواو پێغەمبەرەكەی بێت, لەبەرئەوە تا رادەیەكی زۆر شێوازی لاواندنەوەی جەستەیی گۆڕانی بەسەرداهات، ئەمەش زمانی ئەدەبیات و زمانی ئەدەبی میللی سەبارەت بە شیوەن و لاواندنەوە وەك رەگەزێكی ئەدەبی خۆی پتەو كردوو مەیدانەكەی بۆ خۆی پاوان كرد.
 ئەم بنەمای شیوەنە هەڵكەوتێكی سەیری هەیە, ئەم سەیر خۆ نیشاندانە لەبەردەم بازنەی مردندا دێتە سەر ئەژنۆ، بەوەی هەندێ‌ جار شیوەنەكە هەر تەنیا بۆ خۆشەویست و كەس و خزمەكان نییە, بەڵكو هەندێ‌ جار ترس لە مردن و خەم خواردن بۆ نەمانی مرۆڤێك لە سەر زەوی، شیوەنی بۆ دوژمنەكانیش گوتووە, لە ئەدەبی عەرەبی نموونەیەكی لەو جۆرە هەیە (كە ئەختەل شیوەنی بۆ مردنی فەرزدەق نووسیوە دوای ئەوەی دەیان ساڵ بوو شەڕە جنێویان لەگەڵ یەكتر هەبوو.) 3
بۆیە لەم رووەو مرۆڤەكان هاوبەشن لە هەست كردنیان بەرامبەر بە مردن, بەلام شاعیران لەبەر تایبەتمەندی هەست و سۆزیان زیاتر دەكەونە بەر ئەم كاریگەرییەوە, بۆیەشە هەستەكان وەك یەكن، بەلام شێوازی دەربڕینەكان جیاوازە. ئەم شێوازی جیاوازی دەربڕینە زۆر جاران وا خۆی نیشان دەدات كە دەقەكە دەقێكی شیوەن نەبێت, بەڵام بە لێوردبوونەوە لە پێكهاتەی دەقەكەو خوێندنەوەی دەروونی دەق و دەروونی شاعیرەكە دەگەیتە ئەو ئەنجامەی كە هەمان خاسیەتی شیعری شیوەنی لە خۆیدا هەڵگرتووە, لەبەرئەوە مەرج نییە شاعیرەكە خۆی ئاماژەی بە مردنی كەسەكە دابێت, یان مێژووەكەی و یان رووداوەكە، بەڵكو ئەوە خودی دەقە، خۆی دەخاتە چوارچێوەی شینگێرییەوەو دەتوانی لە خۆی و لە دەروونی شاعیر بدوێت.
وشەی (الرپا‌و) لە ئەدەبی عەرەبی بۆ شیوەن بەكارهاتووە, (قودامە كوری جەعفەر پێی وایە كە وشەی (الرپا‌و) واتە شین بۆ مردوو كردن و بەدیارخستنی ئاكارە چاكەكانی، واتە ئەوەی لێی دەفامرێتەوە ئەوەیە كە دەربڕینی نیگەرانی و خەم لەگەڵ باسكردنی ئاكاری پەسندو پێداهەڵگوتنیەتی) 4ئەگەرچی لەگەڵ وشەی (المدح) پێكەوە بە واتای پێداهەڵگوتن و پەسن كردن بەكاردێت, بەڵام جیاوازییەكەیان لە كەسەكەدایە لە رووی زیندویی و مردووییدا, چونكە یەكەمیان بۆ مردوو دەگوترێ‌ و دووەمیان بۆ زیندووە, ئەوەندە هەیە دەكرێ‌ دووری لە جیاتی مردن ببێتە كەرەستەو هۆكاری نووسینی دەقەكە,ئەمە لەو سەرنجە نزیكمان دەكاتەوە كە بڵێین لەنێو شیوەندا پەسن یان پێداهەڵگوتن رەگەزێكی سەرەكییە, بە واتای ئەوەی، ئەوەی بۆ مردوو دەگوترێ‌ هەمووی ناچێتە ناو چوارچێوەی شیوەنەوە, دەبێ‌ ئەو پێداهەڵگوتنە پێداهەڵگوتنێك بێت وەرگر لەوە تێبگات كە نەمان و مردنی كەسەكە جێگای داخە, نەك وەك وەسف و پێداهەڵگوتنێكی وەستاوو چەقبەستوو, یان بە خراپ باس كردن بە هیچ شێوەیەك ناچێتە ناو چوارچێوەی شیوەنەوە. هەروەك ئەوەی بۆ زیندووش دەگوترێ‌ كە تێیدا دیار بێت گەیشتنەوەو شادبوونەوە لەو دووریەدا مەحاڵە، ئەمەشیان لە شیوەنەوە نزیك دەبێتەوە.
لە ناو ئەدەبی كوردیدا چوارچێوەی پێناسەكانی شیوەن بە شێوەیەكی سەرچیغچوو باس كراوە, واتە پڕ بە پێستی پێناسەكان نەبوونە, ئەوەتا (د. شكریە رەسول) وەها پێناسەی دەكات( لاوانەوە هونەرێكە لاوێنەرە یان شاعیر لە هەست و سۆزو خۆشەویستیەوە بەرانبەر بە مردووەكە دەرئەبڕێ‌ و بۆ مردووەكە دەگری.......)5
یان (رەوف عوسمان) دەلێ‌ (بریتییە لە دەربرینی خەم و ئازار و ........بۆ ئەو مرۆڤە خۆشەویستانەی كە بە ناچاری ئەو دونیایەی چۆن تێی هاتووە ئاوهاش جێی دێڵێ‌ ....هتد)6
یان (د. ئیبراهیم ئەحمەد شوان) لە ماستەرنامەكەیدا لەسەر شیعرەكانی موخلیس دەنووسێ‌: (شیعری لاواندنەوە ئەو شیعرەیە كە بۆ مردنی كەس و كارو خزم و دۆست و هاورییان دەهۆنرێتەوە..........) 7
دەبینین لە هەموو ئەمانەدا تەنیا جەخت لەسەر مردوو كراوەتەوە, كە لە راستیدا ئەم شیعرانە بۆ چەمكی تری جیا لە مردنیش دەنووسرێن هەروەك لە پێشەوە باسمان لە چەمكی دووری كرد كە سەرچاوەیەكی سەرەكی نووسینی دەقەكانە, ئەم پێناسانە پێناسەی كۆنن و دەكرێ‌ بەشێوەیەكی گشتگیرتر پێناسەیان بكەین و بڵێین:
شیعری شیوەن: هەموو ئەو دەقە شیعرییانەی كە لە سەر بنەمای دووری و دابڕان و مردنەوە، بە ئاوێتەبوون لەگەڵ پەسن و پێداهەڵگوتنەوە بۆ كەسانی مردوو و شوێن و گیانلەبەر و سیستەم و نەتەوەو ئایدۆلۆژیاو سەردەمی بەسەرچوو و خودی خۆیەوە دەگوترێن و تایبەتمەندییەكی خەم بۆ دووری و نەمانیان لەخۆ دەگرێت.
بە ڕامانمان لەو دەقانەی كە هەمان تایبەتمەندی شیوەینان تێدایە دەگەینە ئەو بروایەی كە شاعیران دەشێ‌ شیوەن بۆ ئەم لایەنانەی خوارەوە بكەن كە بەهۆی پێداهەڵگوتن و پەسنێكی ئاوێتە بوو بە نەمان و دووری بەرجەستە دەبێت.
1-    بۆ مردنی مرۆڤەكان بە جیاوازی رەگەزو نەتەوەو پیشەو چۆنیەتی ژیانیانەوە
2-    بۆ شوێنەكان (گوند و وڵات و ..........هتد)
3-    بۆ سەردەم و حوكمرانی و سیستەم
4-    بۆ خودی خۆی
5-    بۆ ئاژەڵان
رەنگە جگە لە خاڵی یەكەم ئەوانی تر تا ئێستا بوێرانە رەخنەگران نەیانتوانیوە بیانخەنە قالبی شیعری شیوەنەوە, بەڵام لە راستیدا هەر یەكێك لەوانە بە ئاوێتە بوونی بە پەسن و ستایشێكی نزیك لە چەمكی دووری و دابڕان و مردن و نەمانەوە، كەم تا زۆر خۆی دەخزێنێتەوە ناو چوارچێوەی شیعری شیوەنەوە.

شوێن وەك كەرەستەیەكی شیوەن
بێگومان مرۆڤ هەر لە سەردەمی هاتنی ئادەمەوە بۆ سەر زەوی، سرووشتی وا بووە كە هۆگرییەكی لە رادەبەدەری بۆ شوێن و وڵات و زێدی خۆی هەبێت, ئەگەر چی لەدایك بوون و مردنەكە لەسەر زەوی بۆ ناو زەوییە، بەڵام بە تێڕوانینە ئایینییەكەی كە مرۆڤ لە قوڕ دروستكراوەو ئەو هۆگرییەشی بۆ خاك و قوڕەكە هەر هەیە, بۆیە دووربوون لە نیشتمان و وڵات, بەتایبەتیش لە شوێنێك كە هەست كردن بە نامۆیی و غوربەت لە پەرەسەندن دابێت, ئەوا هەر پەسن و پێداهەڵگوتنێك بۆ وڵات و خاك و زێدەوە بە شێوەیەك كە دەست و چاوی شاعیر نەیانگاتێ‌، ئەوا خۆی لە چوارچێوەی شیوەن نزیك دەكاتەوە.
ئەوەتا نەك هەر بۆ شوێن, بەڵكو بۆ كەسەكانیش كە دووری‌و دابڕان بووبێتە كەرەستە لە جیاتی مردن, شین و شەپۆرو گریان رۆڵ دەبینێتەوە, چونكە وەك چۆن مردن دابڕان و دوورییەكی ئەبەدییە, بە هەمان شێوەش كە گریان و ناڵین هەبوو بۆ ئەو دوورییە دەبێتە جۆرێك لە شیوەن. بۆ نموونە سەرنجی ئەم دێرە شیعرەی وەفایی بدەین:
(وەفایی) دوور لە تۆ پەیوەستە حاڵی, شینە گریانە
لەبەرچاوت بە صەد جێ‌ وەك نیشانەی دڵ بریندارم8
دەبینین بە ئاشكرا شاعیر حاڵی شین و گریانی بەستۆتەوە بە دووری, واتە دووری‌و دابڕان بووە هۆی ئەوەی شاعیر شین بكات, جا شین كردنەكە بۆ دووری كەس بێت وەك ئەم دێرە شیعرەی سەرەوە یان بۆ شوێن و چەمكەكانی  تر بێت.
زۆر جار باسكردنی شوێن وەك بابەتێكی دووری و دابڕان و یان ستایشكردنێك و پەسنێك بۆ شوێنەكە لە كاتی رابردوودا, جۆرە سۆزو خەیاڵ و هەستێك لای شاعیرەكە بەرجەستە دەكات, كە هیچ جیاوازییەكی نییە لەگەڵ مردن و فەوتانی كەسە خۆشەویستەكان, ئەمەش لەو سۆنگەیەوە دەردەكەوێت كە لە جیاتی ناوی شوێنەكە ناوی كەسێك دابنرێت, خوێنەر هەست بە لەنگی واتا نەكات و بەڵكو رێك و ڕەوان واتاكە ببەخشێ‌ و لە دەروونی وەرگر جۆرە هەڵچوون و كاریگەریی و وەڵامدانەوەیەك بسازێنێ‌. وەك شیعرە بەناوبانگەكەی (پێنجوێن بە بێ‌ تۆ)ی (موفتی پێنجوێنی):
پێنجوێن بە بێ‌ تۆ نزیكە مەرگم
لوبنان شكێن بووی داخی بەجەرگم
تازە بووكێ‌ بووی بەسەر چیاوە
ئەهاتنە سەیرت لەملاو لەولاوە9
لێرەدا دەبینین, وەسف و پێداهەڵگوتنەكەی شاعیر بۆ شاری پێنجوێنە, لە نێوان شاعیرو پێنجوێنیشدا بابەتی (دووری) یان (بێ‌ تۆیی) بەرجەستە بووە، بە واتای ئەوەی وەك چۆن مرۆڤەكان بۆ لە شیوەندا بۆ كەسانی خۆشەویستیان مەرگ هەڵدەبژێرن و خۆیان قوربان دەكەن، بە هەمان شێوەش لێرەدا شاعیر بۆ شارەكەی وای كردووە.
 بۆ دڵنیابوون لەمە, لە جیاتی ناوی (پێنجوێن) دەتوانین ناوی كەسێكی وەك (هیوا) دابنێین و وای لێدێتەوە:
هیوا بە بێ‌ تۆ نزیكە مەرگم
لوبنان شكێن بووی داخی بەجەرگم
سەرنج دەدەین هەمان قورسایی و سەنگی هەیەو ئەو سۆزو هەستەی لە دەقی یەكەمدا لای وەرگر دروست دەبێت, هەمان سۆزەكە بۆ وشەی دووەمیش لای وەرگر دەسازێ, كەوابوو شوێن بە گوێرەی بابەتەكەو جۆری شیعرەكە و هونەركاری و وەستایی شاعیرەكە، دەتوانرێ‌ وەك كەسانی خۆشەویست بلاوێنرێتەوەو شیوەنی بۆ بكرێ‌.
هەندێ‌ وشەو زاراوە هەن كە تایبەتمەندی شیوەنیان لە خۆیان هەڵگرتووە و لەناو دەقی شیعری پەسنكراودا هەبن مۆركێكی شینگێڕییانە لەخۆ دەگرن, وەك (گریان, شین ، شەپۆر، خەم, مردن, قورم بەسەر، غوربەت,,,,,,,,هتد) حاجی قادر لە شیعرێكدا غوربەت و قوربەسەری لەگەڵ یەك ئاوێتە دەكات و بۆنی شیوەن بۆ وڵات و گەلەكەی پەرش و بڵاو دەكاتەوە:
قوڕی كوێ‌ كەم بەسەر خۆما لە غوربەت
خەوم نایێ‌ لە داخی موڵك و میللەت
ئەگەر وەك من خەبەردار بن لە دەوڵەت
لە حەیفان خۆ دەخنكێنن بە پێ‌ پەتی10
یان چۆن كەسی شینگێڕ دوای مردنی كەس و كارو خۆشەویستانی، خۆی وەك نەبوویەك یان زیندانییەك دێتە پێش چاو، (حاجی)ش بە هەمان شێوە غوربەت وەك زیندان سەیر دەكات: وەك:
غەریبی غوربەتی كردم بە ئەوتان
سەراپا ئەڕزی لێ‌ كردوومە زیندان11
لێرەدا گرنگە ئەوە بزانین كە مەرج نییە هەموو جارێ‌ بابەتەكە شینگێڕی دەربخات, بەڵكو هەندێ‌ جار شینگێڕو شاعیر هەمان خەسڵەت لە خۆیان هەڵدەگرن و بەیەك شێواز و بە هەمان هەناسەوە دەربڕینەكان دەردەبڕن, بۆیە لە رووی دەروونیەوە چۆن كەسێك بە مردنی خۆشەویستێكی حاڵی دەروونی دەگۆڕێ‌ بە هەمان شێوەش شاعیرێك بە دووری و غوربەتەوە هەمان حاڵی شینگێڕەكەی دەبێت. بۆیە ئەگەر دەق و بابەتەكەش هاوشێوە نەبن, ئەوا شێوازی كاركردنی شاعیرێك و شینگێڕێك لەیەك دەچن.
-وادەبێ‌ شاعیر دووری لە شوێن و كەسەكان تێكەڵ دەكات و بە شێوەی كۆ شیوەنی خۆی دەردەبڕێ‌ ئەمەش شیعرەكە لە رووی هەمەجۆری شیوەنەكەوە دەوڵەمەندتر دەكات بەوەی هەموو ئەم چەمكانەی لی َ دوورە: وەك (لۆلانی) دەڵێ‌:
كانێ‌ مزگەوت و خانەقا
كا حوجرەییت مەلاو فەقا
تێكدان بێ‌ دین و ئەحمەقا
كانێ‌ گەلۆ سوارێ‌ عەگید
ژارۆ دلۆ كا شێخ رەشید12
دەبینین لێرەدا (مزگەوت و خانەقا و حوجرە)وەك سێ‌ شوێن بە نەمانیان شاعیریان خستۆتە حالەتی شینەوەو ئەمەشی هاوشان بەستۆتەوە بە نەمانی شێخ رەشیدی لۆلانییەوە, كە ویستوویەتی شیوەنەكەی تەنیا بۆ شوێنەكان نەبێت و لەگەڵیشیدا وەك تەرجیع بەندێك هەر كۆپلەیەك دوو نیوەدێری كۆتایی هێناوەتەوە.
یان لە شیعری نوێدا بە هۆی رووداوی كیمیابارانكردنی شاری هەڵەبجەوە, شاعیران شیوەنیان بۆ كردووەو شیوەنەكە دوو بابەتی تێكەڵ كردووە, ئەوانیش شیوەن بۆ خودی شار وەك شوێنێك و شیوەن بۆ خەڵكی هەڵەبجە, واتە لە روانگەی شیوەن بۆ قوربانیەكانەوە هەڵەبجەش وەك شوێن كەوتۆتە بەر شیوەنی شاعیرانەوە.
دونیا وەكو شوێن زۆر جاران پەیوەست كراوە بە مرۆڤەكان, بە نەمانی خۆشەویستەكان و مردنیان و دووربوونیان, لای شاعیر دونیاش بەهایەكی نەماوە, ئەمەش وەك دەربڕینێكی راستگۆیانەی ناخ و دەروونە كە راشكاوانە سۆزی خۆی دەردەبڕێت: بۆنموونە:
كە سەید عومەر نەما بۆچیمە دونیا
لەبەرچاوم رەشە زوخالە عومەر
ئەگەر دونیا هەموو باغی بەهەشت بێ‌
بە بێ‌ تۆ چاوەكەم وەك چالە عومەر
دڵی خاڵت عەجەب خاڵ خالە عومەر
لەپاشی تۆ ژیانم تالە عومەر
عیمارەی عومرەكەم رووخا بە جارێ‌
بناغەی راقەنا كەنداڵە عومەر
.......................................هتد13
شیوەن بۆ گیانلەبەران:
گیانلەبەران وەك ئەوەی هاوشانی مرۆڤەكان لەسەر زەوی دەژین و هەندیكیان سرووشتەكەیان وایە بۆ خزمەتی مرۆڤ دروست كراون و لەو سۆنگەیەوە لەگەڵ مرۆڤ هۆگریی تەواویان پێكەوە هەیە, ئەم هۆگرییە بە دووركەوتنەوەو لەناوچوون و فەوتانەوە مرۆڤ دەخاتە جۆرێك لە خەم و پەژارەو لەو روانگەوە دەشێ‌ ئەو هۆگریی و خۆشەویستییە دوای نەمانی گیاندارەكە بە دەربڕینی شیوەن ئامێزەوە تەعبیری لێ‌ بكرێت.
لە ئەدەبی عەرەبیدا نموونەی لەو شێوەیە هەیەو شاعیرێكی وەكو(ئەبو نەواس شیعری بۆ سەگەكەی گوتوەو تێیدا شیوەنی بۆ كردووە) 14، لێرەدا ئەو گرفتەی دێتە رێی رەخنەگرو پرۆسەی رەخنەی ئەدەبییەوە ئەوەیە، كە هەموو جارێ‌ نازانرێ‌ ئەو شیعرە بە بۆنەی تۆپینی وڵاخ یان فەوتانی گیاندارو باڵندەكانەوە گوتراوە یان هەر پەسن كردن و پێداهەڵگوتنە؟ لێرەوەش دێینەوە سەر ئەو تێڕوانینەی كە دووری و دابڕان وەك چەمكێك خۆی دەخزێنێتەوە ناو باسەكە بەوەی كە ئەگەر وەسف و ستایشكردنەكە لە سۆنگەی دوورییەوە بێت و بە كاتی رابردووەوە قسە بكات, ئەوا دەچێتەوە ناو خانەی جۆرێك لە شیوەن و شاعیر هیوای ئەو رۆژانە دەخوازێ‌ كە لەگەڵ گیانلەبەرەكە بووە, نەك وەسفی ئێستایی بۆ گیاندارەكە.
نالی لە شیعری (هەی كەرێكم بوو چ پەیكەر) وەسفی كەركەی دەكات و پێیداهەڵدەلێ‌, بەڵام هێندە وەسفەكەی غەریبی ئامێزو هیواخواستنە بۆ ئەو سەردەمە رێك و رەوان مرۆڤ دەروونی نالی دەخوێنێتەوە كە ئێستا دوورە لە كەرەكەی, بە تایبەتی لە دێری سەرەتاوكۆتایی دا ئەمە بە روونی دەردەكەوێت لە كاتێكی رابردوودا نیشانی دەدات بەوەی كە دەڵێ‌:
هەی كەرێكم بوو چ پەیكەر، تەی كەری هەورازو لێژ
سینە پان و مووچە كورت و شانە بەرزو گوێ‌ درێژ
لە دێری كۆتاییشدا دەڵێ‌:
چەند خۆش بوو زوبانی حاڵی دەیوت (نالی) یا
هەردوو حەیوانین ئەتۆ گوێ‌ كورت و ئەمنیش گوێ‌ درێژ15
لەبەرئەوە خوێندنەوەی سایكۆلۆجیانەی دەقی ئەدەبی لەو روانگەوە لە بەرژەوەندی دەقی شیوەن و لاواندنەوەدایە, كە نووسەر یان شاعیر بخرێتە بەر نەشتەری لێكۆڵینەوە بەوەی كە بە پشت بەستن بە بنەمای دەروونشیكاری, دەتوانرێ‌ ناخ و دەروونی شاعیر بخوێنرێتەوە لە رێگای خوێندنەوەی وردی دەقەكەو هەڵمژینی دەق بەو رەگەزانەی كە ناخی شاعیر نیشاندەدەن بە ئاقاری شیوەن و خەم و خەفەت خواردن بۆ دووری و دابڕانی شتێك, جا ئەو شتە گیاندار بێت یان مرۆڤ یا شتێكی نازیندوو.

شیوەن بۆ سیستەمی فەرمانڕەوایی و دەوڵەت:
زۆر جار بە نەمانی سیستەمی فەرمانڕەوایی، یان بە نەمانی دەوڵەتێك, یان میرنشینێك شاعیر شیوەنی بۆ دەكات, ئەگەر چی هەندێ‌ جار مەبەستی دەرخستنی مێژووەكەیە, بەڵام زۆر جارانیش داخ و خەفەت خواردنە بۆ تێكچوونی ئەو قەوارەو سیستەمە فەرمانڕەواییە, كە لای شاعیر پیرۆزو گرنگ بووە, كۆنترین شیعری لەو شێوەیە لە ئەدەبی كوردی داو ئەوەی ئێمە پەیمان پێ‌ بردبێت, لەناو دووچامەكەی (نالی و سالم)دا ئەو نیگای شیوەنە بە روونی هەستی پێ‌ دەكرێ‌, سەرەڕای شیوەن بۆ شاری سلێمانی، بەڵام لە وەڵامنامەكەی سالمدا شێوازێك شیوەن لە دەروونی شاعیر هەستی پێدەكرێ‌ كە خەم بۆ نەمانی حوكمڕانی بابانەكان دەخواو دەیەوێ‌ بە شین و زارییەوە بە نالی رابگەیەنێ‌:
لەو سایەوە كە حاكیمی (بابان) بەدەر كران
نەیدیوە كەس لە چیهرەیی كەس جەوهەری هونەر
جوز گاه گاهی ئاهو ناڵە لە ئەییامی رۆمییان
نەمدیوە وا ببێ‌ لە عەدالەت لەبی بەشەر
(سەیوان) پڕە لە شەخسی ستەمدیدە خوارو ژوور
هەر قەبری پرچ غەمانە لە هەر لادەكەم نەزەر
ئەوسا مەكانی ئاسكە بوو كانی ئاسكان
ئێستە لە دەنگ و رەنگی رۆمی پڕە لەكەر16
لەم دەقەدا بە روونی هەست بە دەروونی شاعیر دەكرێت كە سۆزێكی لاواندنەوەی تێدا بەرجەستە بووە, لە داخی رۆمییەكان و خەمی لەناوچوونی حوكمرانی خۆماڵی. بە هەمان شێوەش ئەم شیوەنە زۆر جار لەگەڵ مردنی كەسە ناسراوەكە, واتە فەرمانڕەوای سیستەم و حوكمرانییەوە خۆی نواندووە, بۆ نموونە شیعرە بەناوبانگەكەی (نالی) كە هێما بۆ مردنی (سلێمان پاشای بابان) دەكات و بە دەربڕینێكی پڕ لە شیعرییەتەوە شیوەن و ستایش و هەواڵدانی رووداوەكە لەگەڵ یەكتر ئاوێتە دەكات:
تا فەلەك دەوری نەدا سەد كەوكەبی ئاوا نەبوو
كەوكەبی میهری موبارەك تەڵعەتی پەیدا نەبوو
تێبینیەكی گرنگ لێرەدا پێویستە لەسەری بوەستین، ئەویش ئەوەیە شیعری شیوەن وەك دەقێك و، شاعیر وەك شینگێرێك بە زۆری نەمان و دووری و دابڕان و مردنیان خستۆتە سەر باری فەلەك و لەو بارەوە یەخەی فەلەكیان گرتوە، كە بۆ چ ئەم رووداوەیان بەسەرهێناوە, بۆیە ئەمە تا رادەیەك بۆتە تایبەتمەندی شیعری شیوەن بەوەی كە شیوەن كردن پەیوەست كراوە بە قسەكردن لەگەڵ فەلەكەوە.
هەندێ‌ جار بەدەر لە سیستەمەكە, ئەوەی كەوا سیستەمەكەی پێویستەو لەسەری وەستاوە كە نەتەوەو گەلەكەیە, دەبێتە كەرەستەی شیوەن و لاواندنەوە, بۆ نموونە موفتی پێنجوێنی(1881-1952) لە شیعرێكدا دەنووسێ‌:
موودەتێكە من بە مەخفی شیوەن و گریان ئەكەم
هەر خەیاڵی خاك و قەومی میللەتی كوردان ئەكەم
روو بە سەحرا سەر ئەنێم و قوڕ ئەپێوم پڕ بەدڵ
بێ‌ خەبەر وا تێ‌ ئەگەن من بێ‌ خەمم سەیران ئەكەم
ئاوی چەشمەی چاوەكانم وا بە هەوری خەم تەقی
شۆخی یو یاری بە زۆری ئاوەكەی سیروان ئەكەم
هێندە غەرقی شینم و خەرقەم بە شینی كردبە بەر
قیمەتی پیرۆزە بێ‌ شك زوو بە زوو هەرزان ئەكەم17
كە سەرنجی ئەم دەقەی سەرەوە دەدەین دەبینین خاك و نەتەوە ئاوێتەی یەكتری بوونە و هەردووكیان لای شاعیر جێگای شیوەن و لاواندنەوەن و شاعیر شینیان بۆ ئەكات، ئەمەش بە شێوازێكە خوێنەر وا هەست دەكات شیوەنەكە بۆ كەسێكی خۆشەویستیەتی, بەڵام نەتەوەو خاك و میللەتیش بە هەمان هەناسەو شێوازی مردنی كەس وكارو خۆشەویستان دەبێتە كەرەسەی لاواندنەوە.

شیوەن و لاواندنەوەی خود
شاعیر وەك خودی خۆی، بەدەر نییە لە كەسەكانی ناو كۆمەڵگادا، بۆیە وەك چۆن شیوەن بۆ خەڵكی ترو خۆشەویستانی دەكات, بە هەمان شێوەش دەشێ‌ بۆ دەروونی خۆی بكات وەك ئەوەی خۆی لە رووی خۆشەویستییەوە لە پێش ئەوانی ترەوەیە, ئەم شیوەنە بۆ لەدەست دانی كۆمەڵێك شتە, لەوانە لە دەست دانی تەمەن, لە دەست دانی جوانی و گەنجی خودی كەسەكە, ........هتد, ئەمانە و چەندانی تر دەبنە كەرەستەو بیانوویەك بۆ ئەوەی شاعیر خۆی بۆ خۆی بلاوێتەوەو شیوەن بكات, ئەم دیاردەیەش وەك حەقیقەتێكی نەگۆڕ بووەو شاعیران بڕوایان وا بووە پێش ئەوەی خەڵك شیوەنیان بۆ بكات ئەوان شیوەن بۆ خۆیان بكەن, ئەوەتا (مەولەوی) ئەم حەقیقەتە بە جوانی روون دەكاتەوە, بەوەی كە پاشی خۆی هیچ شین و گریانێك وەك هی خۆی كەڵكی نییە بۆی:
داد نمەدۆ داد شین, مالوومەن لێم
دمای وێم پەریم, هیچ كەس وێنەی ویم18
یان شاعیرێكی وەك (ناری) دەڵێ‌:
با بكەم شیوەن لە داخی باخی عومری بێ‌ سەمەر
دەستەو ئەژنۆ دابنیشم. وەك هەتیوی بێ‌ پدەر
با بەئەشكی دیدە تەڕ كەم خاك و خۆڵی راگوزەر
خۆم لە قوڕ بگرم بە جارێ‌ هەر لە پێ‌ تا تەوقی سەر
بەڵكو لوتفی شاهی لەولاك بێ‌ نەجاتم دا لە شین19
دەبینین هەست و نەستی شاعیر لە چوارچێوەی لەدەستدانی تەمەن و دووری و بەسەرچوون و دابڕانە لە تەمەنی جوانی و گەنجێتی و بەم بۆنەوە خەمی بۆ دەخواو دەروونی خۆی دەلاوێنێتەوەو شیوەنی بۆ دەكات.

تەكنیكی هونەریی شیعری شیوەن
بێگومان زمانی دەق و چۆنیەتی بەكارهێنانی و تەكنیكی داڕشتن، تایبەتمەندی بە دەقەكە دەبەخشن و دەق دەخەنە بارێكی تایبەتییەوە, شیعری شیوەنیش وەك مەبەستێكی دیاری نێو مەبەستەكاتنی شیعری كلاسیك, لەبەر جۆری ناوەڕۆكەكەی, هەندێ‌ جار تەكنیكەكەی دەبێتە قوربانی ناوەڕۆكەكەیەوە, ئەمەش لەبەر جەخت كردنەوەی زیاتری شاعیر لە هەواڵدانەكەو دەرخستنی مێژووی مردنی كەسەكەوە, چونكە بەشێكی زۆری شیعری شیوەن لە ئەدەبی كوردیدا سێ‌ رێگای گرتووە:
یەكەم: شاعیرەكە كاریگەر بووە بە مردن یان دووری كەس و شتەكەو، بەو بۆنەوە بە تەكنیكێكی جوان وەك شیعرەكانی تر، باسی كەسایەتی كەسەكە و وەسفی شتەكەی كردووەو خەمی بۆ دووریی و دابڕانەكەی دەرخستووە, لە چوارچێوەی دەقێكی ئاسایی.
دووەم: شاعیر مەبەستی بووە مێژووی مردنی كەسەكە باس بكات، بۆیە هەموو چەقی باسكردنەكەی بۆ مێژووەكە گەراندۆتەوەو لەم رووەوە هەست و سۆزو تەكنیك و شیعرییەتی دەقی تا رادەیەك فەرامۆش كردووە.
سێیەم: جاری وا هەیە شاعیر تەنیا دەقێكی كورت بۆ سەر كێلی مردوویەك دەنووسێ‌, ئەمەش چ لەژێر داواكاری بنەماڵەی مردووەكە، یان تەنیا لە چەند دێرێكی كورتدا وەسفێكی قوولی كەسەكە دەكات و لەگەڵ خەمی ماتەمینی دا ئاوێتەی دەكات.
خاڵی دووەم و سێیەم زیاتر بۆ كەسانی مردوون و خاڵی یەكەم دەشێ‌ بۆ مرۆڤ و گیانلەبەرو شوێن و دەوڵەت و فەرمانڕەوایەتیش بنووسرێن.
لەو سۆنگەیەوە هەتا ناوەرۆكەكە زیاتر دەربخسترێ‌, ئەوا بواری هونەركاری و بەكارهێنانی رەوانبێژییانەو شیعرییەتی دەربڕین كەمتر دەبێتەوە, چونكە ئەو شیعرە دەچێتە قالبی بەهایەكی بەرز كە زۆرترین خوێندنەوەی بۆ بكرێ‌ و لە هەر سووچێكەوە لێی بڕوانی مەبەستی وەرگر بپێكێ‌ و وەرگر بخاتە بارێكی وەڵامدانەوەی دەروونییەوە, شیعرە بەناوبانگەكەی بێخود:
(لەو رۆژەوە رۆیشتووە تۆراوە دڵێ‌ من
هەرچەند ئەگەرێم بێ‌ سەرو شوێن ماوە دڵی من
..................................هتد)
هەتا ئێستاشی لەگەڵ دابێ‌، بەڵگەیەكی تەواو لەبەر دەست نییە، كە دڵنیامان بكاتەوە ئایا ئەم شیعرە بۆ پێغەمبەر گوتراوە، یان بۆ برازاكەی بێخود, بۆ هەر كامیانی گوتبێت, ئەو جۆرە گومان دروست كردنە، نیشانەی ئەوەیە شاعیر بواری ئەوەی نەداوە خۆی بە مێژوو، یان بە دەربڕینی سادەی هەواڵنێرانە خەریك بكات, بەڵكو وەك شیعرەكانی تری وەسفێكی جوان لەگەڵ ئاوێتەبوونێك بە خەم و مەینەتی دووری و دابڕانی كردۆتە بنەمای نووسینی دەقەكەی.

ئەنجام
لەم كورتە لێكۆڵینەوەیدا گەیشتینە ئەم ئەنجامانەی خوارەوە:
-ئەو پێناسانەی بۆ شیعری شیوەن كراون وەك بابەتێكی دیاری نێو مەبەستەكانی شیعری كلاسیكی كوردی، كورتیان هەڵێناوەو نەیانتوانیوە پڕ بە پێستی خودی بابەتەكە ناساندنی بۆ بكەن, چونكە گرفتی هەرە گەورەی رەخنەی ئەمرۆی كوردی هێنانە ناوەوەی پێناسەی چەمكە ئەدەبیەكانە لە دەرەوەی ئەدەبی كوردی و فەرامۆش كردنی تایبەتمەندییەكانی نێو ئەدەبە كوردییەكە خۆیەتی, بۆیە هەمیشە دەبێ‌ لە روانگەی خودی دەقە كوردییەكانەوە تیۆر بدۆزینەوەو پێناسەكان لەو سنوورەدا هەڵبهێنجرێن نەك بە پێچەوانەوە.
-شیعری شیوەن هەر تەنیا بۆ كەسە مردووەكان نییەو بەڵكو كەسانی زیندووش لەبەر چەمكی دووری و دابڕان دەكەونە ناو مەبەستی شیوەن و لاواندنەوە.
-لاواندنەوە دەشێ‌ بۆ شوێن (لادێ‌ , شار، شاخ, وڵات......) بێت , هەروەك بۆ لەدەستدانی گیانلەبەرو سیستەم و ئایدۆلۆژیاو نەتەوە شیوەن دەكرێت.
-دەشێ‌ شاعیر شیوەن بۆ خودی خۆی بكات و پێش ئەوەی خەڵك شیوەنی بۆ بكات, ئەم بە تامەزرۆییەوە باش لە لەدەست دانی تەمەن و خودی خۆی بكات و لەم بارەوە شیوەنی بۆ بكات.
-ئەو دەقانەی شیعری شیوەنیان لەخۆدا هەڵگرتووە, بە تایبەتی ئەو شیعرانەی كە تەنیا هەواڵی مردنی كەسەكە بڵاودەكەنەوە، لە رووی تەكنیكی هونەرییەوە بەهێز نین, چونكە نزیكن لە راستەوخۆیی و هەتا نائاسایی تر بێت لە رووی واتاوەو درەنگ خوێنەر پەی پێ‌ ببات, زیاتر دەكەوێتە ژێر پرسیارو زۆرتر هیرمۆنتیكاو خوێندنەوەی جیاواز لە خۆدەگرێت.

 پەراوێزەكان:
1.  امیل ناصف، اروع ما قیل فی الرپا‌و، دار الجیل ، بیروت، بدون سنە الگبع، ص 5
2.   قل ان الموت الژی تفرون منه فانه ملاقیكم پم تردون الی عالم الغیب والشهادە فینبئكم بما كنتم تعملون, سورە الجمعە، ایە 8.
  3.سراج الدین محمد،موسوعە المبدعین.-الرپا‌و فی الشعر العربی,, المجلد السابع,دار الراتب الجامعیە,بیروت لبنان. ص4
 4. صلوح بنت مصلح بن سعید السریحی، الصورە فی الشعر الرپا‌و الجاهلی, رسالە دكتوراه, كلیە التربیە للبنات، قسم اللغە العربیە, جدە، السعودیە,رسالە غیر مگبوعە، 1998, ص ج
 5. د. شكریە رەسول، رێ‌ و رەسمی لاوانەوەی كوردی، هەولێر, 1997 لا16
6.  رەوف عوسمان، عەنبەر خاتوون لە فرمێسكە نەمرەكانی مەولەوی دا، رامان ژمارە 14 , 1997، لا27
7.  د. ئیبراهیم ئەحمەد شوان، لێكدانەوو ساغكردنەوەی بەشێك لە دیوانی موخلیس- باغی لاوان بەراوردو لێكۆڵینەوە, ئەكادیمیای كوردی, هەولێر 2010 لا306
8.  وەفایی-میرزا عەبدولرەحیمی سابلاخی (دیوان),لێكۆڵینەوەی محەمەد عەلی قەرەداغی. انتشاراتی كوردستان، سنە لاپەرە 59
 9. موفتی پێنجوێنی-مەلا عەبدوللای توتنچی(دیوان)،كۆكردنەوەو ئامادەكردنی, ئومیدئاشناو عبدالكریم مفتی,چاپی یەكەم, چاپخانەی (الشركە العراقیە للگباعە والنشر)، بەغداد,1990, لا115
10.  حاجی قادری كۆیی(دیوان) ، لێكۆڵینەوەو لێكدانەوەی سەردار حەمید میران و كەریم مستەفا شارەزا، چاپی سنە، 2707, لا193
 11. سەرچاوەی پیشوو, لا204
 12. لۆلانی(دیوان)، حاجی محەمەد رەشید لۆلانی، دەزگای رۆشنبیری و بلاوكردنەوی كوردی، بەغدا2002، لا41
 13. لۆلانی (دیوان), حاجی محەمەد رەشید لۆلانی,دەزگای رۆشنبیری و بڵاوكردنەوەی كوردی، 2002، لا42
 14. سراج الدین محمد، الرپا‌و فی الشعر العربی، ص5
 15. نالی (دیوان), مەلا عەبدولكەریمی مودەریس و فاتح عبدالكریم, لاپەرە 228
 16. نالی (دیوان) لاپەرە200
 17. موفتی پێنجوێنی (دیوان) لاپەرە 56.
 18. مەولەوی (دیوان)،كۆكردنەوەو لێكۆڵینەوەو لێكدانەوەو لەسەر نووسینی مەلا عەبدولكەریمی مدرس،چاپ مكرر, انتشارات كردستان, 1378 هەتاوی, لا430
19.  بیهزاد مەولائی و لەتیفە رەحمان پەنا، گولچینی گوڵان,ناوەندی بلاوكردنەوەی سەقز, چاپی یەكەم، 1386, لا175

Hem992003@yahoo.com

زانیاری له‌سه‌ر ماڵپه‌ڕی چراکان  کرته لێره‌بکه