ههردى شهفیق قهسیدهیهك لێوان لێوه لهیاخیبوون | چراكان
شنۆ ئهحمهد  ههردى یهكێك لهو گهنجانهى بهزمانێكى مۆسیقىو بهسهلیقهیهكى وردهوه شیعر دهنوسێت زمانه جیاوازهكهى ئهو هاوشانى ئهو سهلیقه كهم وێنهى خهیاڵى لهشیعردا چێژێكى زۆر دهدات بهشیعرهكانى.ههردی م بهشیعرى (بۆنامكوژى) ناسىو ئێستاش ههربهو ستایلهداو بهوزمانه شیعریهدا دهیناسمهوه،تادێت لهو درهخته بالاَیه دهچێت لقو پۆپى جیاوازترو گهلاَو گوڵى جوانترى لێدهبینم،تا (ئاسمانى خوێن) كه دوا گوڵى ئهوه لهیهخهى شیعرى داوه. بهردهوام ههوڵ ئهدات بهرِسته سازیهكى جیاواز وێناو خهیاڵو گهمهشیعریهكانىو جۆرێكى تر له درك پێكردنهوه بێتهوه ناو گوڵزارهكهى شیعرو ئهزمونێكى تازه بهیان بكات شیعر لهو فۆرمه سادهو ساكاره قوتار بكات ههندێك به ئهزمهى شیعرو ههندێك بهقهیرانى شیعر ناوزهدى دهكهن. لهسهرهتاوه لهكهرهستهى فیكرى شیعرهوه دهست پێبكهم ئهویش جهستهى پاره پارهبووى نیشتیمانه دهتوانم بڵێم ههردى جوانسازیهكى زۆرو هونهر بلاَییهكى زۆرى نواندهوه تالهدوێنێوه رِاڤهیهك بۆ ئهمرِۆ بكات،سبهى بخاته ژێر پرسیارو گومانهوه.لهسهرهتاوه بهگوفتوگۆیهكى سهرنج رِاكێشى نێوان نیشتیمانء شاعیر دهست پێدهكاتء ئێستاو رِابردوو شرۆڤه دهكات ههر بهو كهرهسته ئاساییانهى رِۆژانه دهیبیننین بۆ ئهوهى وات لێبكات (دهموچاوت بشۆیت). لەژێر تریفەى مانگدا ڕوتم كەرەوە، لەژێر باراندا ماچت دەكەم تۆ دەزانى كوشتنى بوكەڵەیەك بە باوەشى مناڵێكەوە یانى چى ؟ دروست كردنى شەراب لە كەللەسەرى كوژراوێكدا یانى چى؟ قومار كردن لەنێو خوێنى شەهیدەكانتدا یانى چى؟ من لە لاڵەكانیشت تێدەگەم چى دەڵێن هاوارەكانت بەكەڕیش دەبیستم بەبىَ بازاڕى مردوشۆرەكانیش دەزانم چ خوێنىَ بەنێودڵى تۆدا دێت ودەچىَ بەبىَ تابووت سازەكانیشت دەزانم ژمارەى خۆكوژەكانت چەندە بەبىَ دەف ژەنین دەزانم ژمارەى ئەو دەروێشانەت چەندە بە چەقۆ سەرى زمانیان لەت لەت دەكەن ................................ شاعیر ههمیشه پهرِو باڵى تازه دهردهكاتء سهرزهمینى خهیاڵىء ئاسمانى خهیاڵى تازهتر دهدۆزێتهوه بۆ ئهوهى شیعرهكانى چێژ بهخش و زیندووبن بۆیه تابوو شكاندن لهشیعرى ههردی دا شتێكى تازهنیهو بووهته ئولفهتێك له ئولفهته شیعریهكانىء لهم قهسیدهیهشدا بهردهوام بهشوێن بهها شێوێنراوهكاندا دهگهرِىَء دهیداتهوه بهناو چاوى شۆرِشدا.دهیداتهوه بهناوچاوى تهقدیسكراوهكاندا لێرهوه خاڵى سهرهتاى شیعره كه دهست پێدهكات ئهویش ئهوهیه لاى شاعیر مرۆڤ لهههموو شتهكانى دى موقهدهس ترهو نیشتمانێكى بێ مرۆڤ نیشتیمانێكى مردوه ،لاى شاعیر هیچ پیرۆزیهك بهپیرۆزى مرۆڤ ناگات بۆیه قهسیدهكه زیاتر لهگوفتوگۆیهكى كراوهى نێوان نیشتیمانێكى زاڵمء خهڵكێكى مهزڵوم دهچێتء جارێكیتر ههردى گهرِاوهتهوه سهر ستایلى ههردوو شیعرى (بۆنامكوژى)ء (ژیان جهلادێكى بێگوناهه ).شاعیر دهیهوێت بڵێت لهههر جێیهكدا مرۆڤء ئهشكهنجه پێكهوه ژیان ههموو بهها پیرۆزهكان قابیلى ئهوهن جارێكى تر بخرێنهوه ژێر پرسیارو گومانء شرۆڤهوه ،لهههر جێیهكدا موقهدهسێكى زاڵم ههبوو زهروره مهزڵومێكى تهلیسم شكێن ههبێت ،لهههر جێیهكدا قوربانى ههبوو خوێن پرسیارێكى گهوره لهسهر ههموو به پیروزكراوهكان دائهنێت. نیشتیمان ئهو كاتهى ئهكهوێته ژێر چهكمهى كورِهكانى خۆى لهههموو ساتىَ كاره ساتبارتره ،ئیتر خاكى كارهسات له ژێر دهستهییء سهر به خۆیدا دووبرینى سهر یهك لاشهن و یهك جۆر ئازارایان ههیه، ئیتر قوربانیدان بههاو پیرۆزى خۆى لهدهست دهداتء شۆرِش دهبێت بهدوو مهڵێك لهسهر رِۆحى كورِه راستهقینهكانىء تهقاندنء نهتهقاندنى ههرهسى خوێنێكى ترو كارهساتێكى تره . لێرەوە ئیدى دەڕۆم بەرلەوەى وەكو گۆشتى قوربانى ماڵەو ماڵ بمگێڕیت وەكو زیناكەرێك شارەو شار سوارى كەرێكم كەیت ڵێت دەڵێم نمەك حەرام دەرچویت، نیشتیمان تۆ كەى ئاوا مناڵەكانى خۆتت بەبۆنى گوناه دەكوشت ؟ لەبیرتە وەك چۆن بیابان ڕێبوارەكان لەنێو لەڵى خۆیدا ئەكوژىَ ئاوا گوناهم لە خۆمدا ئەكوشت؟ وەك چۆن كوێستان گوڵاڵە سورە لەڕۆحى خۆیدا سەوز ئەكات ئاوا ڕۆحم لە خوێنى خۆمدا سەوز ئەكرد منێك كەسەر شۆڕى خۆم نەئەخزاندە نێو دێڕى ئینشایەك وەكو خوێنى قوربانى ئەمدەى لەدەرگاى ڵەرستگایەك ................................... نیشتیمانێك رِۆڵهكانى له خۆگۆرِین رِادهكهنء بهئومێدى خۆ گۆرِین دهروزایهك بهرِوى خۆ كوشتندا والاَ دهكهن.گهرچى ههردى له سهراپاى ئهم قهسیدهدا جهخت لهسهر ئهوه دهكات نیشتیمان بهبێ كورد هیچ ماناو مهفهومێكى نیه لهتهك ئهوهیشدا لهزۆر شوێنى ئهم قهسیدهدا چهنده هانا بۆ رِزگاربوون دهبات ئهوهندهیش بۆدهست بهرزكردنهوه لهبهردهم مردندا ،چهن هانا بۆ دروستكردن دهبات ئهوهندهش هانا بۆ رِوخاندن. !! دڵم دەخەمە شوشەیەك تێزاب و هەڵى دەگرم حەكیمە كانت ئەچنەوە بەر دەرگاى دێوانەكان
بەڕەنگى خوێن و بۆنى خوێنەكەمدا بمناسەوە، نیشتیمان ئەوەتا لەو بازاڕەى دۆلفیەنكانت دەفرۆشرێن بەقەێابخانەكان ڵەڵولەكانت دەسڵێردرێن بەگۆڕستانەكان ئەوەتا نێو لەڵت لەنێو لەڵى سواڵكەرێكى جادەى (مەولەوى) ئەچىَ سواڵى مردن ئەكاو كەسێك نیە بیكوژىَ لەلەشفرۆشێكى شارى(منارە) ئەچێت دڵى بۆمردن ئەكاتەوە ئامێزى تۆ ڵڕبووە لەشەیتانى ڵیلانكارو ڵیاوى خیانەتكار ناو گەڵى تۆ ڵڕ بووە لەڵەڕۆى شەهوەتاوى و خوێناوى كاتێكیش دەمەوىَ ڕۆحم بخەمە جانتاكەم و بەجێت بێڵم بانگم دەكەن: ئەم هەوارە بۆ چۆڵ ئەكەى هەى حەیشەرى گوىَ ناگرم نیشتیمان،گوىَ ى نادەمىَ نیشتیمان وەك چۆن ڵیاوێك ژنەكەى لەگەڵ حەشاماتێك نێرینەدا دەگرىَ بەجێت دێڵم وەك چۆن ژنێك ڵیاوەكەى لەگەڵ دونیایەك سۆزانیدا دەگرىَ بەجێت دێڵم. بهو زمانه ئهفسوناویهى ئهوهى خستهوه ژێر پرسیار ئهوانهى بهقهد قورسى ووشهى شیعر دهتوانن شاعیربن كێن؟ ئهوانهى دهمامكى شیعر لهسهر دهكهنكێن؟ئهوانه ى بهرِاستى شیعر دهنوسن كێن؟جارێكى تر نیشتمانى لهبهردهم گۆرِهكهى خۆیدا تهوزیفكردهوه .بۆیه ههقى خۆیهتى بڵێم مهرگى شاعیر دهتوانێت پیرۆزى بهبالاَیدا ببرِێتء شیعرهكانىء رِۆحى شاعیرهكهى بگوازێتهوه بۆ سهردهمهكانى دواتر .سهركێشیه رِاستء برینداركهرهكانى ههردى بۆ دهسهلاَت لهسۆنگهیهكى مهنتیقیهوه یه ئهگهرچى ببنه هۆكارى مهرگیشى زیندوو كهرهوهى رِۆحى ئهون لهجێیهكدا كهبێدهنگى نێوان زاڵم ء مهزلوَم ستایشه .ترس لهسامان ترس له بژێوى ترس لهمردن جوانى شیعر دهكوژێت ئهمانه وادهكات لهناو گۆمى بێدهنگیهكهدا بهردێك ئاوهكه بشڵهقێنىَء ههزار بازنهى بچوكء گهوره دروست بكات ههردى جارێكى تر رِو دهكاته ئهو شۆرِشهى بهناوى نیشتیمانهوه ده ئاخڤێت و دهنوسێت : نیشتیمان ئێستا فۆبیاى قوربانیەكە لەژورێكى تاریك وتەنیادا
ئێستا مەیزەدەیەكە هەرشەوەى لەماڵى سۆزانیەكى شاردا دەخەوێت ڕۆژیش لەڵشت بادەو نائومێدیەوە بەسەر دەباو هەموو ڕۆژىَ قومارچیەكان لەشەیتان خانەكانى شاردا ئەیدۆڕێنن باغێكى سەوزە هەموو ڕۆژێك داربڕەكان ئەیكەن بەخەڵوز ئەو نەلە قومار حاڵى دەبىَ و نەسەرى لەماتماتیكەكانى مردن و ژیان دەر ئەچێت ئەو ئێستا ڵاكەتەكەى خاڵیكردوەتەوە لە جگەرەكانى نائومێدى ئەو ئێستا قومار خانەیەكە هەر شەوەى وەجبەیەك تیایدا ئەدۆڕێت هەرشەوەى كۆمەڵێك فریشتەى سڵى كەڕەنگیان لەڕەنگى شیعر ئەچێت تیایدا دەكوژرێت. زمانى شاعیر لهم قهسیده دا زمانێكى ههمه لایهنه لهههندێك شوێندا ئهوهنده كۆمهلاَیهتى دهبێتهوه وا ههست دهكهیت لهناو بازارِدایتءگوىَ له ئاخاوتنى رِاستهقینهى نێوان دوو كهس دهگریت بهگللهین لهیهكترى لهههندێك شوێنیشدا وا دهزانیت تهنیا بۆ ئهوه دهنوسێت سهراسیمهت بكاتء له ههندێك شوێنیشدا بۆ ئهوهى بیهێنێتهوه یادت ژیان له ناو عهسكهر تاریهتى دوێنىَء كوشتنى لهسهر خۆى ئهمرِۆدا ئێستاش ڵڕبەگەروم هاوار دەكەم: بۆ جوانیەكانت ڵیردەبن و نهێنیەكانت گەورە دەبن ،نیشتیمان؟ ئاخر من خوێنى مێژویەكى لەبیر كراوم لەبەر دەڕوات نەزیفى دڵى ئەو كچە ڕەشڵۆشانەم لێدىَ بەرلەیەكەم ماچ،یەكەم گوللە دڵدارو دەسگیرانەكانى بردن ڵڕبە گەروم هاواردەكەم ئەو هەموو فریشتە بێ ناموسە بۆ لەسەرى مندا دەقریشكێنن ؟ ئەو هەموو سواڵكەرو سۆزانى و برین فرۆشە بۆ لەڕۆحى مندا دەبن بە جەللاد؟ ئەم هەموو شەقامە بۆدەبن بەزیندان؟ ئەم هەموو ڕۆحە بۆ دەبن بەلاشە؟ من چى بكەم لەشەربەت فرۆشەكانت هاوارى خوێنى شەهیدانت ئەكەن ؟؟ چى بكەم لەقارەمانە كانى دوێنێت قومار بەماناكانى دوێنى َى قوربانیدانت دەكەن؟؟ سهرنج لهم كورته بهشانهبدهین تێدهگهین ئهو قاڵبێكى دیارى كراوى نیهو تهنیا فیكرهى قهسیدهكهیه بووه بهپهتى تهزبیح بۆ كۆكردنهوهى زمانو خهیاڵًهجیاوازهكانى كۆپلهكانى قهسیده كه وەك جاڕچیەك هاواردەكەم عابا ڕەشەكەت هەڵگرە باخوێنەكەت ببینم تۆش ئەتوانى بمدۆزیتەوە و بمكوژى من دەمەوێت كوڕەكانت نیشانى خۆیان و تۆ بدەم بۆئەوەى نەڵێت درۆ ئەكات جانتاى موسافیرەكانت ئەكەمەوە ڕێگایەكە بەرەو مردن بۆ ئەوەى نەلێیت درۆئەكات، دڵى موسافیرەكانت ئەكەمەوە ڵڕە لەڕۆحى كوژراو بۆ ئەوەى نەڵێیت درۆ ئەكات ،جەللادو قوربانیەكانت نیشان ئەدەم بە خوێنەوە بۆ ئەوەى نەڵێت درۆ ئەكات، بەر لەوەى ڵێت بڵێم: خوات لەگەڵ نیشتیمانى غەم ،وەسیەت نامەكەمت بۆ ئەنێرمەوە تۆئەزانى خوێنى ئەم عەزاب و خۆكوشتنەش لەڵێناوى هیچدا ئەڕژىَ ئاخرى هێندەى گوللەى دوژمنانت گومان لەڵاكى شۆڕشگێرەكانت ئەمكوژىَ لێردا شاعیر دێته سهر باسى زوڵم گهڵێك لهسهر جهستهى نیشتیمان كهههر لهو پارچه گۆشتهزیادانه دهچن توشى سهرهتان بوونء كاتى ئهوهیان هاتووه بهنهشتهرگهرى لێبكرێنهوه بۆ ئهوهى نیشتیمان لهسهر مێزى نهخۆشخانه بێ دكتۆرهكهى گیانى دهرنهچێت،پێویسته نهشتهر گهرى بۆ بكرێت .گهر بهنێو وێنا شیعریهكانى ههردىءگهمه خهیاڵى وزمانیهكانی ئهم قهسیده درێژدا رِۆبچین كه خۆى له 15 لاپهرِهدا دهبینێتهوه ئهوا كاتێكى زۆرمان دهوێتء دهسهلاَتى ئهویش بهسهر ئهو جۆره وێنه شیعریانهدا كهخهسڵتێكى كهم وێنهى شیعرى ئهون رِامان دهكێشن بۆناو باسء خواسێكى فرهتر نهخاسمه ئهویش كه فۆتۆ گرافهرێكى بهدیقهتى شیعرهء پێ بهپێ لهتهك واقیع شیعر دهست لهملان دهكاتء لهتهك ئهو رِیتمه شیعریهدا بهدواى وهلاَمى پرسیاره دروستنهركراوهكاندا دهتبات ئهگهربمانهوێت كورتهیهك لهوێنهكان بخهینه رِو ئهوا خوێنهرى شیعر خۆى ئهتوانێت وردتر سهرنج لهم وێنه شیعریانه بدات :
من دەم ویست سەرم بخەمە سەرمەمكەكانى كچێك و خەوم لێبكەوێت جلە خوێناویەكانم لەبەر باراندا بشۆم و ئاوى گوڵە سورەكان بدەم ئەو مناڵە ڵەشیمان كەمەوە بەدارو لاستیكەوە بەردى ئەگرتە ڵەنجەرەى مانگ ئەو كچە بهێنمە ڵێكەنین مانگ بەبریندارى لەچاوەكانیدا ئەگریا ئەو عاشقانە ڵەشیمانكەمەوە فاڵیان بەڵەڕەى گوڵەكان دەگرتەوە دەم ویست هاواربكەم بابێن تایەفەى ڵەڵولەكان بابكوژرێن عەشیرەتى مرۆڤەكان دەم ویست ئەم قانونى كوشتنە تێك بدەم و گاڵتە لەگەڵ ئەم خوێنەدا بكەم كەچى شاعیرەكان هاواریان دەكرد : ڕەشەباى مەرگ هات بائەم هەوارە جێبێڵین تاعون هەڵیكرد بالێرە بڕۆین. ههردى بهرَِۆحێكى شهرمهزارهوه لهتهریقیدا چاوهرِىَ ى گیان كێشانه له كۆتایی ئهم قهسیده دا چیتر ئومێدێك ناهێڵێتهوه لهوێستگایهكدا چاوهرِوانى پێغهمبهرێكه كهئهشێت بێ یانهیهت پێغهمبهرێك لهپهناى دهسهلاَتدا پاروى دهمى دهستكورتێك نهخواتء گۆرانى بهبالاَیدا بڵێت ،بهپلیكانهى شیعردا سهرۆكهكان بخاته سهر كورسیهكانء لهسێبهرى كورسیهكاندا دڵنهوایی بۆ ههژاران بنوسێت ،دهیهویت بڵێت ئهو پێغهمبهره ئیفلاسه لهشكۆ لهگهڵ سیاسهت گۆرانى بهبالاَى یهكتریدا ئهڵێنء دهمامك بۆ یهكترى دروست دهكهن. دهیهوێت ئهو پێغهمبهره سیاسهت كوژه بێت ههموو كۆشكهكانى سیاسهت برِوخێنىَ له خشتى ئازار ههڵچنراونء ههموو ئهو گهنجه قهرهجانه لهتهك نیشتیمانهكهیانا ئاشت بكاتهوه بهقهد شوێن پێیهك خاك لێیان بووه بهخهون ءخهیاڵ ،پێغهمبهرێك كراسى فانتازیا لهبهر ئهو سوڵتانانه دابكهنێت بهژههرى لهسهر خۆ مردنى خۆتت پێ نۆش دهكهنء ئهوهى شتۆكهیهك رِاستیان پێ بڵێت چاڵ بۆ مردنى خۆى ههڵدهكهنێت .ئهوهیشى له ستایش جههل بهخێو دهكات ،لهستایش چاڵ بۆهونهر ههڵدهكهنێت بهدرۆ رِاستى دهكوژێت لهپێكهنینى خۆیا گریان بۆ ئهوانى تر ههڵ دهچنێت . ئاخر لێرە لەم كوشتارگا خوێن وڵەڵولە گوڵ و باروت بكوژو كوژراو جەنگ و جوانى جەللادو قوربانى ڵێكەوە سەما دەكەن هەر لەم كلیساش چاوەڕىَ هاتنەوەى عیسا دەكەن ئەمەقسەى حەق بێژێكە ئەكرێت ڕۆژێك لەڕۆژان بیكات، یاهەر نەیكات قسەى ئەو ڕۆحە وێرانەیە لەوانەیە هەرئێستا لەتەریقیدا بمرێت ،یاهەر نەمرێت قسەى ڵێغەمبەرێكە ئەشێت لەسەدەكانى تردابێت، یاهەرنەیەت. بۆ نوسینى ئهم بابهته سودم لهبابهته رِۆژنامهوانیهكانى شاعیر وهرگرتووه . |
||
|
|
||
بۆچوون نووسینناردنی ئهم بابهته بۆ هاوڕێیهك
|
          |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
| كۆمیدیا لەنێوان بازاڕو هونەردا |
| هونهری ئوریتمی و ژیان |
| پانتۆمیم ( نواندنی بێ دهنگ ) |
| کاتمان نەماوە بۆ گۆرانی |
| لەستایشی شانۆدا |
>>>
زۆرتر
دەبێت شتێک ڕووبدات... |
(یۆری گهیت)*، یان مارینزه ههڵمیزاوهکان وهکو سکانداڵی جهنــــــــگ |
سەردەمی ئیسلامییەکان |
>>>
زۆرتر
شههیده نوێیهكانی خوا |
دۆزینهوهی وێنه لهگهڕان بهدوای ئهویتردا |
توركیا سهنتهری سێ كیشوهره (ئهفرۆئاسیا) |
>>>
زۆرتر
>>>
زۆرتر
|
ماڵپهڕی ( چــــــراکــــــــان ) |
|
سەرپەرشتیارى
گشتیى: میران ئابراهام |