با نەبین بە سودان"... رۆشنبیران ناره‌زایی‌ به‌رامبه‌ر تێپه‌راندنی‌ ده‌ستور ده‌رده‌بڕن | چراكان

له‌ژێر ناوی‌ "با نه‌ین به‌سودان "كۆمه‌ڵێك له‌ رۆشنبیران‌و روناكبیرانی‌ كوردستان، ئه‌مرۆ پێنجشه‌ممه‌، له‌به‌یاننامه‌یه‌كدا كه‌وێنه‌یه‌كی‌ ئاراسته‌ی‌ سایتی‌ ئاوێنه‌كراوه‌ ناره‌زایی‌ خۆیان به‌رامبه‌ر كاركردن بۆ تێپه‌راندنی‌ ده‌ستوری‌ هه‌رێمی‌ كوردستان له‌لایه‌ن په‌رله‌مانه‌وه‌ ده‌رده‌بڕن. 
له‌به‌یاننامه‌كه‌دا رۆشنبیران، ھەموو مانۆرێکی سیاسی‌و ھەموو خواستێکی حیزبی بۆ پەسەندکردنی دەستووری کوردستان بەم فۆرمە هەڵپڕوکاو‌و پەلەیە ڕەتده‌كه‌نه‌وه‌و داواش  لە هەموو خەڵکانی دیموکراسیخواز ده‌كه‌ن کە لە "مەترسی یاریکردن بە مەسەلەی دەستوور تێبگەن، چونکە خودی ئەم گەمەیە شەرعییەتی ئەم کیانە سیاسییە لە کوردستاندا دەخاتە ژێر پرسیاری گەورەوە".

ئێمە لە ڕێگای ئەم روونکردنەوەیەوە دەمانەوێت ھەموو مانۆرێکی سیاسی‌و ھەموو خواستێکی حیزبی بۆ پەسەندکردنی دەستووری کوردستان بەم فۆرمە هەڵپڕوکاو‌و پەلەیە ڕەتبکەینەوە‌و داواشبکەین لە هەموو خەڵکانی دیموکراسیخواز کە لە مەترسی یاریکردن بە مەسەلەی دەستوور تێبگەن، چونکە خودی ئەم گەمەیە شەرعییەتی ئەم کیانە سیاسییە لە کوردستاندا دەخاتە ژێر پرسیاری گەورەوە. دەنگدان لەسەر دەستوور لەم قۆناغەدا دەبێت رابگیرێت، چونکە:

یەکەم: دەستوور دەبێت دەربڕی پەیمانێکی کۆمەڵایەتی بێت‌و پێویستی بە بەشداریکردنی راستەوخۆی ھەموو کۆمەڵگا ھەیە. ئەم بەشدارییەش پێشوەخت بە قۆناغی گفتوگۆ‌و رەخنە‌و دەستکاریکردنێکی درێژ‌و ڕاگۆڕکێیەکی ئاشکرا‌و گەڵاڵەبوونی ڕای گشتیدا تێدەپەڕێت. دەستوور تێکستێکی کاتی‌و تێپەڕ نییە‌و نەبووە‌و ناشبێت لە بارودۆخی ناوازە‌و نائاساییدا بێتەکایەوە‌و دەبێت لە پەرلەمانێک‌و هەلومەرجێکی یاساییدا دەنگی لەسەر بدرێت کە هیچ گومانێکی سیاسی لەسەر نەبێت. ئەم دۆخەی کە ئێستا پەرلەمانی ھەرێمی کوردستانی تێدایە، جێگای مشتومڕی یاساییە‌و پەرلەمانتارانی ناو پەرلەمان ئەمڕۆ تەخویلی قانونیان لەلایەن خەڵکەوە تەواو بووە‌و بۆ مەسەلەیەکی واچارەنوسساز‌و ستراتیژی هیچ شەرعییەتێکیان نییە. لێرەوە دەستوورێک کە لە پەرلەمانێکەوە بێتەدەرێ کە شەرعییەتی جێگای گومان‌و پرسیاری گەورەیە، ناکرێت وەک دەستوور تەماشابکرێت، بەڵکو وەک مانۆرێکی سیاسی‌و هەوڵێک بۆ تێپەڕاندنی هەندێک ئەجندای حیزبی سەیردەکرێت‌و هەر لە بنەڕەتەوە لەوە دەکەوێت ئەو دەستوورە بێت کە سیستەمێکی دیموکراسی پێویستی پێیەتی‌و دەبێتە گەمەیەکی ناشرینی ناو گەمەکانی دەسەڵات، نەوەک پەیمانێک بۆ پێکەوەژیانی ھاوڵاتییان‌و پاراستنی‌و ئازادی‌و دیاریکردنی مافەکانیان. جگەلەوەش پەلەپروزکێکردن لە پەسەندکردنی رەشنووسی دەستوور بەبێ بڵاوکردنەوەی دەقە دەستکاریکراوەکە بۆ رای گشتی، پەلەکردن نییە لە دروستکردنی شەرعییەت بۆ دەسەڵاتدارێتی سیاسی لە ھەرێمی کوردستان، بەڵکو لە ڕاستیدا پەلەکردنە لە شەرعییەتدان بە دەسەڵاتدارێتی ھەردوو حیزبەکە، واتە هەوڵێکی پێشوەختە بۆ ڕێگرتن لەوەی پرۆسەی دیموکراسی کاری خۆی بکات‌و پێشگرتنە لێی بەڕێگایەکی (نا)یاسایی. ئەمەش تەواو ناکۆکە بە ئامانج‌و مەبەست لە نووسینی دەستوور بۆ وڵات‌و لە دروستکردنی چوارچێوەیەکی یاسایی بۆ ماف‌و ئەرک‌و بەرپرسیارێتییەکانی ناو کۆمەڵگای ئێمە.

دووھەم: دەستوور دەبێت دەستووری ھەموو بەرژەوەندییە جیاوەزەکانی گەلی کوردستان‌و جوگرافیا مرۆییەکانی بێت، نەک بەتەنھا ھی ئەو ناوچەیەی کە ئێستا لەژێر فەرمانڕەوایەتی ھەردوو حیزبەکەدایە، دەبێت لە پەرلەمانێکەوە دەرچێت کە نوێنەرایەتی ھەمووان بکات نەک لە پەرلەمانێکەوە کە نوێنەرایەتی دوو حیزب دەکات. دەستوور دەبێت قووڵترین‌و درێژترین مشتومڕی لەسەربکرێت، نەک وەکو یاسایەکی سادە پاش ڕێککەوتنی سەرکردایەتی حیزبەکان دەنگی لەسەربدرێت. بە پێچەوانەوە دەبێت دوافۆرمی بۆ کۆمەڵانی خەڵک ڕابگەێنرێت، شار بەشار‌و گوند بە گوند بناسێنرێت، ماوەیەکی گونجاو بۆ گفتۆگۆکردنی لەلایەن کۆمەڵانی خەڵک‌و ڕۆشنبیران‌و یاساناسانەوە دیاریبکرێت، کاتی تەواویش بۆ بەشداربوون لە گفتوگۆی کۆتایی‌و مافی رەخنەکردن‌و بەرزکردنەوەی ناڕەزایی هێزە سیاسی‌و مەدەنییەکانیش فەراھەمبکرێت. بڕگەکانی بڕگە بە بڕگە لە پەرلەماندا‌و بە ئاشکرا‌و لە بەرچاوی خەڵکەوە بخرێنە گفتوگۆوە‌و دواتر کە پەرلەمانێکی تەواو شەرعی لە گفتوگۆکردنی بڕگەکانی بووەوە‌و ڕەزامەندی بەدەستهێنا، لە کەشوهەوایەکدا کە خاڵییە لە گەمەی سیاسی‌و تەکتیکی بخرێتە دەنگدانەوە. دەستوور پێویستە رەنگدانەوەی ئیرادەی میللەت بێت، نەک بەرژەوەندی‌و بڕیاری مەکتەبی سیاسی ئەم یان ئەو حیزب بیسەپێنێت، دەبێت لەگەڵ ئیرادەی گشتیدا یەکبگرێتەوە‌و تەعبیر لەو ئیرادەیە بکات، نەوەک پابەستی ویستی ئەم سەرۆک یان ئەوی دی بێت. دەستوور دەبێت گەورەکردنەوەی دەسەڵاتی گەل بێت، نەک ھی سەرۆک.

سێھەم: مەسەلەی دەستوور پەیوەندی بە هەموو کوردێک‌و بە نەوەکانی داهاتووشەوە هەیە، واتە ئەم دەقە بۆ ئەو کوردانەشە کە ئێستا لەدەرەوەی جوگرافیای سیاسی ئێستای هەرێمن‌و بۆ نەوەی ئەو هاونیشتیمانییە کوردانەشە کە لەدەرەوەی وڵاتن، بۆیە دەبێت میکانیزمێک بدۆزرێتەوە کە ئەوانیش ڕای خۆیان لەسەر مەسەلەی دەستووربدەن‌و نابێت لەمافی دەنگدان بێبەریبکرێن، چونکە دەشێت لە داهاتوودا لە سایەی هەمان دەستووردا بژین‌و بەو دەستوورەش مافە یاساییەکانیان دیاریبکرێت.

بۆچوون نووسین

ناردنی ئه‌م بابه‌ته‌ بۆ هاوڕێیه‌ك